|
Evcilleştirilimiş
formu kuzeyde İngiliz adalarına kadar yetiştirilebilir, güneybatı
Asya'ya özgü Prunus Dulcis, Prunus Amygdalus veya Amygdalus Communis gülgiller
(Rosaceae) familyasının Prunoideae’ye alt familyasına bağlı yaprak
döken küçük bir ağaçtır. Mızraksı yaprakları 6-
12 cm
uzunluğunda olup kenarı dişlidir. Çiçekler; genelde beyaz veya açık
pembe, 5 taç yapraklı ve 3-
5 cm
çaplı, ilkbaharda yapraklardan önce açarlar. Badem bu ağacın
meyvesidir. Şeftali ile birlikte Prunusun alt cinsi Amygdalusun içinde
yer alır. Prunusun diğer erik ve kiraz gibi üyelerinin aksine meyvesi
tatlı ve etli dış çevreye sahip değildir. Derimsi bir örtü ile kaplıdır.
İçinde sert kabuklu yenilebilir çekirdek kısmı bulunur. Bademin
yabani formu Akdeniz bölgesinde
Suriye, Lübnan, İsrail ve Ürdün'de yetişmekte olduğundan Badem ağacının
tarımsal olarak ilk kez bu bölgede yetiştirilmiş olduğu düşünülmektedir.Yabani
bademlerin toplanıp toksisitelerini kavurma benzeri yollarla arındırılarak
yiyecek olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Ekolojik istekleri ve
üretim Global badem üretimi yaklaşık 1.5 milyon tondur.Yuna istan, İran,
İtalya, Fas, Portekiz, İspanya, Suriye, Türkiye ve ABD ana üreticilerindendir.
Sıcak iklim isteyen ve kurağa çok dayanabilen nemli havadan, soğuk rüzgardan
hoşlanmayan, ilkbaharda erken çiçek açtığı için geç gelen kırağılarda
çiçekleri donan ve meyve yapamayan bir bitkidir.
Bazı
çeşitleri tohumla üretilse de Badem daha çok aşıyla yetiştirilir.
Fidanlar 3-4 yaşında meyveye yatar, 40-50 yıl ömrü vardır. Olgunlaşan
meyvelerin dış kabuğu kurur
ve açılır. Kendiliğinden yere düşenler toplanır. Diş bademi,Taş
bademi sınıflandırılan meyveye özellikle Datça yöresinde
yetişen yüksek kalite olmasından dolayı “ballı badem” adı
verilmektedir. Yarı diş bademi yumuşak kabukludur, meyvesi iri, kabuğu
kalınca yumuşak, delikli ve sarıdır. Dişle kolay kırılır, içi
yassı geniş ve tatlı olan bu tür, eylül ayında olgunlaşır.Taş
bademi orta irilikte kabuğu sarı ve sert, içi dolgun tatlı ve zor kırılan
ekim ayında olgunlaşan bir türdür. Çağlası meyve içi çerez olarak
yenilen, şekerleme, pastalara konulan, ayrıca ikisi arasında taze iç
badem olarak ta üretilen Badem in yağı sanayide kullanılır. Bilişiminde
%54 yağ%16,9 nişasta bulunan badem madensel tuz ve vitamince de
zengindir. Badem, bedeni ve zihni yorgunluğu giderir, hamilelerin zayıf
düşmemesini sağlar. Sütle içilirse mideyi kuvvetlendirir ve kabızlığı
giderir. Böbrek mesane ve tenasül yollarındaki iltihaplara , baş ağrısı,
karaciğer ve böbrek ağrılarına iyi geldiği gibi, bronşit, boğaz ağrısı,
anjin,boğaz yanması ve akciğer hastalıklarına da faydalıdır.
Bademyağı kabızlığı giderdiği gibi egzama ve kaşıntıların verdiği
rahatsızlıkları da azaltıp böbrek ve mesane taşlarının düşürülmesine
yardım eder, kulak ağrılarını dindirir.
Lezzetli,faydalı
ve bir o kadar da pahalı olan bu meyvenin yetiştiriciliğine olan ilgi
son yıllarda giderek artmaktadır. Ülkemizde iç randımanı %18-20
dolayında olan badem yılda 40.000 ton civarında kabuklu olarak üretilmekte.
Bu rakamlara göre en iyimser tahminle yılda 8.000 ton kadar iç badem
elde edilmektedir.
|
|
